Omschrijving Rûntsje Ald Djip.
Tijdens deze ruim 11(of 16) kilometer lange wandelroute kom je langs een stelsel van vaarten en sloten ten westen van Nij Beets. Je wandelt rond de benedenloop van het beekdal het Ald Djip (Koningsdiep). Het Ald Djip ontspringt bij Bakkeveen en loopt door naar het Lege Midden bij Oldeboorn, waar het vroeger uitmondde in de voormalige Middelzee.

   tn Natuur-2
     (Sfeerfoto van het landschap)

Tijdens de wandeltocht kun je genieten van de natuur, maar ook zien hoe de vervening het landschap rond Nij Beets heeft veranderd. Je kunt op twee plaatsen starten, namelijk bij nr.1: Museum It Damshûs en bij nr.4: It Sudergemaal. Ook vind je daar een informatiepaneel over de route. De route sluit aan bij de wandel- en fietsroute “Domela’s Paad” en wordt opgenomen in het Wandelnetwerk van Fryslân.

De route is met stickers van het Wandelnetwerk  Fryslân (blauw/bruin) gemarkeerd en op de kaart kun je zien hoe de route loopt. Markante plaatsen worden met een nummer aangegeven en hierover wordt in deze folder iets verteld. Je kunt deze route ook in tegengestelde richting lopen m. b. v . de stickers en folder.

1.Openluchtmuseum It Damshûs.
Dit museum wil je op een levendige en actieve manier laten ervaren hoe de mensen leefden en werkten in het laagveen in de periode van 1863 tot ca. 1920. Turfwinning, erbarmelijke woonomstandigheden en het ontstaan van het socialisme worden op verschillende manieren gepresenteerd.

2.De Hoofdbrug.(rond 1930)

tn Oude draaibrug HoofdbrugTot 1894 lag er een dam(de Nieuwe Leppedyk).Destijds werd de turf over de dijk overgeladen van de turfbokken naar de skutsjes. Daarna werd het gebied tussen Nij Beets en de Veenhoop ingepolderd. Het Polderhoofdkanaal werd verbreed en verdiept en de dam werd vervangen door een draaibrug. In 1938 werd deze vervangen door de huidige betonbrug. De Domela Nieuwenhuisweg is genoemd naar “Us Ferlosser” Ferdinand Domela Nieuwenhuis, de eerste socialist in de tweede kamer. Even verder langs de weg (achter de voormalige brugwachterswoning) kun je het beeld van de appèlmeester (stakingsleider) zien.





3.Het Ald Djip.

tn Heechhout over het Koningdiep-2  tn Lokatie Fam Hoekstra 13-04-2014
   (Op dezelfde plaats omgeving kruising Polderhoofdkanaal met het Ald Djip)
Hier doorkruist het Ald Djip het Polderhoofdkanaal. Vanaf de weg kun je zien, hoe het riviertje langs de boerderij in westelijke richting door het landschap slingert. Wat opvalt is dat het land (kleigrond) naast het riviertje hoger ligt dan de directe omgeving. Door de vervening en de latere ontwatering en inklinking van het veen is het verschil in hoogte ontstaan. In de verte kun je oude betonbruggetjes in het landschap zien “zweven”.

4.Het Sudergemaal. 
(Draaiende waterpomp in het Sudergemaal).

tn De pompen in werking
Hier werd in 1924 één van de eerste elektrische gemalen van Friesland gebouwd. Het gemaal was tot 1987 in gebruik. Nu is het een museumgemaal en galerie, waarin het Friese landschap centraal staat. Het gemaal is in het weekend (of op afspraak) in werking te zien. Schuin tegenover het gemaal zie je het eerste boerderijtje (De Eersteling 12 mei 1925) dat hier in de Ripen is gebouwd.

 

 

 

 

  


5.Jeltsjes pontje.
Fam Dijkstra 

Tot de jaren 60 was hier een pont, vooral voor de schoolkinderen. De kinderen, wonend aan de “Beetster” zijde van de De Nije Feart, die in de Ulesprong op school zaten werden gratis overgezet. Anderen moesten een dubbeltje betalen. Aan de overzijde zie je de onlangs gerestaureerde molen, welke vele tientallen jaren zonder kap en wieken in het landschap stond.

Wanneer je verder loopt langs de Nije Feart (dus niet oversteken met het pontje) zie je links en rechts de polders. Links wat lager dan rechts (De Lange Rijpster Hooilanden).Die verschillen komen door de dikte van de vroeger afgegraven veenlaag voor het maken van turf. Tussen 1920 en 1930 zijn de vroegere hooilanden ontgonnen.

 

 (Fam. Dijkstra bedienden het pondje over de Neije Feart).
(Bron: http://www.tynje.nl/domelaspaad)

 



 

tn Plattegrond oude kaart sudergemaal
     (Oude kaart je ziet hierop dat er bewoning plaats vind langs de polderdijk)

tn Molen Ulesprong  tn Molen Ulesprong 13-4-2014
    ( De molen zoals we die zolang kennen zonder kap en wieken en nu met kap,13-04-2014)

6.De Ulesprong.

tn Start van de Turf route  tn Oude sluis van de vervening
   (Hier het begin van de Turf route.)                                   (Sluisje uit de tijd van de vervening)                                  

Een driesplitsing van vaarwegen met aan de overkant het nostalgische café de Ulesprong. De Nije Feart komend van Terwispel/Gorredijk en het begin van de recreatieve vaarroute “De Turfroute”. De Heafeart gaat richting laagveenreservaat “De Deelen” en Heerenveen. It Nij Djip gaat richting De Boarn (is het vervolg van It Ald Djip). In de verte zie je de scheve kerktoren van Oldeboorn.

Als nalatenschap van de vervening zie je bijvoorbeeld hier en daar wat kleine sluisjes aan de overkant van het water en begint daar achter het petgatenlandschap (is een wisseling van water- en landstroken ontstaan door de laagveenverwerking).

Regelmatig zijn hier groepen reeën waar te nemen. Daar waar de polderdijk in de bijna haakse bocht afbuigt naar rechts is het eind van de vervening zichtbaar, daar zijn de landerijen ook weer hoger gelegen en is er een mengeling van veen en kleigrond.

Aan het eind van de dijk kom je uit op de Ripen waar tussen 1920 en 1930 via de werkverschaffing een aantal boerderijen werden gesticht.

 

7.Splitsing Domela Nieuwenhuisweg en de Ripen.
(Bij deze splitsing moet je een keuze maken voor de lange (16km.) linksaf of de korte (11km.) route,rechtsaf). Beide gaan vanaf hier over verharde wegen.
De lange route gaat via de buurtschappen Popenhuizen klein en daarn via Warniahuzen klein.
Je loop nu dwars door het zg. "lege midden".

Bekijk hier een filmpje over het "lege midden". 

 

tn It Lege midden ter hoogte van Warniahuzen
(Het Lege Midden ter hoogte van Warniahúzen ,lange route, 13-04-2014)

8.Richting Pier’s Hiem ( korte route).

tn H4-Nij Beets en het water Stoomgemaal de Boarne  Oude foto Piers Hiem
(Het stoomgemaal  dat al na 10 jaar weer werd afgebroken) (Restaurant Piers Hiem.)

Vlak voordat je restaurant Piers Hiem bereikt kom je de locatie voorbij waar voorheen het stoomgemaal stond!
Eén van de eerste café ’s in Nij Beets rond 1900.

Schuin tegenover het café staat de machinistenwoning van het stoomgemaal “De Boorne” (1918). Dit gemaal (helemaal links op de foto) loosde het water op It Ald Djip, waar het door de slechte afwatering ernstige wateroverlast veroorzaakte. Het gemaal voldeed niet. In 1924 bouwde men het Sudergemaal (zie 4.) en het “Noordergemaal” (tussen de Veenhoop en Smalle Ee). De sloot naar “De Boorne” werd daarna dan ook zilverkanaal genoemd, als benaming voor de kapitaalsvernietiging door dit gemaal.

9.De Geawei.
tn april14 Geawei
    (Geawei zicht richting  de Kruswei 14-04-2014 foto J.M.)
Ook wel “Ald Prikkewei” genoemd. Boeren van de hoge zandgronden rond Bakkeveen en Wijnjewoude gebruikten het land als hooiland (de blaugêrzen). Op de heenweg namen ze takken (prikken) mee en legden die op de drassige toegangswegen naar hun hooilanden richting het Lege Midden bij Oldeboorn. Kijk even terug en zie het open landschap van dit gebied met in de verte de Achmeatoren van Leeuwarden. Beleef de overgang van de Friese Wouden naar het Friese Meren gebied.

Deze weg loopt vlak langs de vroegere “Ald Leppe Dyk”, een zeer oude verbindingsweg door het moerassige gebied van West naar Oost Friesland vanaf de Middeleeuwen. Door de ruilverkaveling is er bijna niets meer van te zien. Naar het noorden zie je in de verte het dorp de Veenhoop en het natuurgebied De Kraanlannen ontstaan door de laagveenwinning.

10.Nij Beets.

tn Skyline Nij Beets april 2014
     (De skyline van Nij Beets foto J.M.)

 Voor je zie je de skyline van Nij Beets en na de haakse bocht naar rechts loop je langs de ijsbaan en het evenemententerrein. Je bent weer terug bij het Openluchtmuseum “It Damshûs “.

Wanneer je belangstelling voor de vervening van deze streek is gewekt, is het bezoek aan het museum bijzonder aan te raden.

 

Paden commissie Nij Beets.

Jan Machiela
Dethmer Wynia
Gerrit Andela
 

Zoeken